دانلود نگاه تطبیقی بر جامعیت قران ازدیدگاه آیت الله شهید مطهری و آیت الله جوادی آملی در فایل ورد (word)

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 دانلود نگاه تطبیقی بر جامعیت قران ازدیدگاه آیت الله شهید مطهری و آیت الله جوادی آملی در فایل ورد (word) دارای 10 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد دانلود نگاه تطبیقی بر جامعیت قران ازدیدگاه آیت الله شهید مطهری و آیت الله جوادی آملی در فایل ورد (word)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي دانلود نگاه تطبیقی بر جامعیت قران ازدیدگاه آیت الله شهید مطهری و آیت الله جوادی آملی در فایل ورد (word)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن دانلود نگاه تطبیقی بر جامعیت قران ازدیدگاه آیت الله شهید مطهری و آیت الله جوادی آملی در فایل ورد (word) :

سال انتشار : 1394

نام کنفرانس یا همایش : کنفرانس ملي آينده پژوهي،علوم انساني و توسعه

تعداد صفحات : 10

چکیده مقاله:

جامعیت قران یکی از مباحث مهم دین شناسی بخصوص در علوم قرانی می باشد. جامعیت کلام الهی مورد توجه مفسران و قران پژوهان از گذشته تا کنون بوده است. هدف از نوشتن این مقاله بازکاوی جامعیت قران و کامل بودن ان در همه ی زمینه ها می باشد. که این باز کاوی با نگاه تطبیقی بین دو عالم و فیلسوف گرانقدر آیت الله شهید مطهری و آیت الله جوادی آملی انجام گرفته است. روش ها و یافته های این دو عالم ارجمند درمتن مقاله آمده است. نتیجه آنکه جامعیت قران مقوله ای است که دانشمندان و مفسران پیرامون ان بحث و بررسی هایی انجام داده اند این چنین جستجوها وکنکاش هایی که در تفسیر و تعیین قلمرو جامعیت قران بوده است باعث پدید امدن نظرات مختلف شده است و البته شکی نیست که همه ی اندیشمندان و مفسران قرانی در این خصوص دیدگاه واحدی دارند همانطور که خداوند در قران کریم می فرمایند:ان هذا القران یهدی للتی هی اقوم.

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

دانلود نحوه کار کرد و اهمیت سنسور اکسیژن در خودروهای نسل جدید الکترونیکی در فایل ورد (word)

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 دانلود نحوه کار کرد و اهمیت سنسور اکسیژن در خودروهای نسل جدید الکترونیکی در فایل ورد (word) دارای 8 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد دانلود نحوه کار کرد و اهمیت سنسور اکسیژن در خودروهای نسل جدید الکترونیکی در فایل ورد (word)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي دانلود نحوه کار کرد و اهمیت سنسور اکسیژن در خودروهای نسل جدید الکترونیکی در فایل ورد (word)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن دانلود نحوه کار کرد و اهمیت سنسور اکسیژن در خودروهای نسل جدید الکترونیکی در فایل ورد (word) :

سال انتشار : 1394

نام کنفرانس یا همایش : کنفرانس سراسري دانش و فناوري مهندسي مکانيک و برق ايران

تعداد صفحات : 8

چکیده مقاله:

سیستم های کنترل موتور کامپیوتر شده کنونی، مبتنی بر اطلاعات چندی سنسور به منظور تنظیم عملکرد موتور، آلاینده ها و سایر عم کرد های مهم هستند. در مقاله حاضر بررسی نحوه کارکرد سنسور اکسیژن و اهمیت آن در کار کردخودرو ، میزان مصرف سوخ ، کنترل آلایندگی و نحوه ارسال سیگنال از طریق سنسور بهECU را توضیح می دهد. سنسور اکسیژن بر روی مانیفود دود نصب شده تا نشان دهد کن میزان اکسیژن محترق نشده در اگزوز یا بن عبارتی آلاینده های اگزوز چقدر است .سنسور اکسیژن شبین بن یک ژنراتور کار می کند، و هنگامی که به اندازه کافی گرم شود، از خود ولتاژ تولید میکند. قسمتی از سنسور کن درون مانیفولد دود قرار دارد، یک حباب سرامیکی زیرکونیومی است که انتهای آن روی پوستن مانیفولد پیچ می شود. اختلاف میزان اکسیژن و هوای محی در درون اکسدیژن، سبب تولید ولتاژ نسب به جریان در میان حباب سرامیکی می شود. سنسور اکسیژن برای اینکه سیگنال ولتاژ تولید کند، باید قبل از شروع به کار در حدود 600 درجه سسیوس یا بیشتر گرم شود، بنابرای اکثر سنسور های اکسیژن مجهز به گرش کن می باشند

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

دانلود بررسی تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر روی کاهش پرخاشگری و ولع مصرف مواد درافراد وابسته به مت آمفتامین در فایل ورد (word)

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 دانلود بررسی تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر روی کاهش پرخاشگری و ولع مصرف مواد درافراد وابسته به مت آمفتامین در فایل ورد (word) دارای 14 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد دانلود بررسی تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر روی کاهش پرخاشگری و ولع مصرف مواد درافراد وابسته به مت آمفتامین در فایل ورد (word)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي دانلود بررسی تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر روی کاهش پرخاشگری و ولع مصرف مواد درافراد وابسته به مت آمفتامین در فایل ورد (word)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن دانلود بررسی تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر روی کاهش پرخاشگری و ولع مصرف مواد درافراد وابسته به مت آمفتامین در فایل ورد (word) :

سال انتشار : 1394

نام کنفرانس یا همایش : کنفرانس سالانه رويکردهاي نوين پژوهشي در علوم انساني

تعداد صفحات : 14

چکیده مقاله:

پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزش مهارت های زندگی بر کاهش پرخاشگری و ولع مصرف مواد در افراد وابسته به مت آمفتامین انجام گرفت. به همین منظور در قالب یک پژوهش نیمه تجربی با طرح پیش آزمون، پس آزمون با گروه گواهو پیگیری سه ماهه، تعداد 03 نفر از افراد وابسته به مت آمفتامین مرکز درمان سوء مصرف مواد شهرستان لاهیجان که ملاک های ورود به تحقیق را دارا بودند به شیوه نمونه گیری هدفمند انتخاب و بصورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه گمارده شدند که گروه آزمایش 1 جلسه آموزش مهارت های زندگی را دریافت کرد. جهت جمع آوری داده ها، پرسشنامههای پرخاشگری باس و پری) 1112 ( و پرسشنامه میل به مواد) 2332 ( قبل و بعد از مداخله آموزشی و نیز به عنوان ارزیابی آزمون پیگیری پس از گذشت 0 ماه از مداخله ، توسط هر دو گروه تکمیل گردید . نتایج تحلیل کواریانس نشان داد که در دو گروه آزمایش و گواه از نظر کاهش پرخاشگری و ولع مصرف مواد تفاوت معناداری وجود دارد که پس از 0 ماه از انجاممداخله نیز تداوم داشت. بنابر نتایج بدست آمده در این پژوهش آموزش مهارت های زندگی با ارائه تکنیک های مؤثر می تواند به نحو قابل توجهی موجب بهبود در حوزه های روانشناختی افراد وابسته به مت آمفتامین شود.

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

دانلود پایش خشکسالی با استفاده از شاخصهای PNI,RAI,SPI مطالعه موردی حوزه آبخیز منشاد در استان یزد در فایل ورد (word)

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 دانلود پایش خشکسالی با استفاده از شاخصهای PNI,RAI,SPI مطالعه موردی حوزه آبخیز منشاد در استان یزد در فایل ورد (word) دارای 9 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد دانلود پایش خشکسالی با استفاده از شاخصهای PNI,RAI,SPI مطالعه موردی حوزه آبخیز منشاد در استان یزد در فایل ورد (word)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي دانلود پایش خشکسالی با استفاده از شاخصهای PNI,RAI,SPI مطالعه موردی حوزه آبخیز منشاد در استان یزد در فایل ورد (word)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن دانلود پایش خشکسالی با استفاده از شاخصهای PNI,RAI,SPI مطالعه موردی حوزه آبخیز منشاد در استان یزد در فایل ورد (word) :

سال انتشار : 1391

نام کنفرانس یا همایش : نهمين سمينار بين المللي مهندسي رودخانه

تعداد صفحات : 9

چکیده مقاله:

خشکسالی یکی از وقایع محیطی و بخش جدایی ناپذیر نوسانات اقلیمی است و به عنوان یک پدیده طبیعی خزنده است که با کمبود رطوبت نسبت به شرایط نرمال به کندی اغاز و به ارامی گسترش می یابد که درهروضعیت اقلیمی ممکن است رخ دهد هدف ازاین تحقیق برررسی روندوقوع خشکسالی درحوزه آبخیز منشاد است که با استفاده از شاخصهای بارش استاندارد ناهنجاری بارش و درصد نرمال طی دوره اماری از سال 69-68 تا 88-87 مورد بررسی قرارگرفت از این بین سال 1387-1386 با حداقل بارندگی به عنوان خشک ترین سال مبین وضعیت خشکسالی بسیار شدید است و مرطوبترین سا ل درطی این دوره سال 1373-74 می باشد.

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

دانلود مقاله مسائل پیرامون عدل خداوند در فایل ورد (word)

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 دانلود مقاله مسائل پیرامون عدل خداوند در فایل ورد (word) دارای 31 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد دانلود مقاله مسائل پیرامون عدل خداوند در فایل ورد (word)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

این پروژه توسط مرکز مرکز پروژه های دانشجویی آماده و تنظیم شده است

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي دانلود مقاله مسائل پیرامون عدل خداوند در فایل ورد (word)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن دانلود مقاله مسائل پیرامون عدل خداوند در فایل ورد (word) :

مسائل پیرامون عدل خداوند

مقدمه:
سر منشأ اصلی مسائل گوناگون عدل قرآن است:
چرا كلام اسلامی بیش از هر چیز به مسأله عدل پرداخته است ؟ و چرا فقه اسلامی قبل از هر چیزی مسأله عدل برایش‏ مطرح شد ؟ و چرا در جهان سیاست اسلامی بیش از هر كلمه ای كلمه عدل به‏ گوش
می‏خورد ؟ اینكه در همه حوزه‏ها سخن از عدل بود باید یك ریشه و سر منشأ خاص داشته باشد. آیا جریان اصلی دیگری در كار بوده كه همه این جریانها را او بر می‏انگیخته و تغذیه می‏كرده است ؟
از نظر ما ریشه اصلی و ریشه ریشه‏های طرحهای علمی و عملی مسأله عدل را در جامعه

اسلامی ، در درجه اول ، در خود قرآن كریم باید جستجو كرد . قرآن‏ است كه بذر اندیشه عدل را در دلها كاشت و آبیاری كرد و دغدغه آن را چه‏ از نظر فكری و فلسفی و چه از نظر علمی و اجتماعی در روحها ایجاد كرد .

این قرآن است كه مسأله عدل و ظلم را در چهره‏های گوناگونش : عدل تكوینی‏ ،عدل تشریعی ، عدل اخلاقی ، عدل اجتماعی طرح كرد .
قرآن تصریح می‏كند كه نظام هستی و آفرینش ، بر عدل و توازن و بر اساس‏ استحقاقها و قابلیتها است . گذشته از آیات زیادی كه صریحا ظلم را از ساحت كبریائی بشدت نفی می‏كند ، و گذشته از آیاتی كه ابلاغ و بیان و اتمام حجت را از آن جهت از شؤون پروردگار می‏شمارد كه بود اینها نوعی‏
عدل ، و هلاك بشر با نبود آنها نوعی ظلم و ستم است ، و گذشته از آیاتی‏ كه اساس خلقت را بر حق – كه ملازم با عدل است – معرفی می‏نماید ، گذشته‏ از همه اینها در برخی از آیات ، از مقام فاعلیت و تدبیر الهی بعنوان‏ مقام قیام به عدل یاد می‏كند :

“شهد الله انه لا اله الا هو و الملائكه و اولوا العلم قائما بالقسط ” آل عمران.
و یا عدل را ترازوی خدا در امر آفرینش می‏داند :
و السماء رفعها و وضع المیزان ».
در ذیل همین آیه است كه رسول خدا فرمود :
” بالعدل قامت السموات و الارض »
” آسمانها و زمین به عدل برپا است ” .

عدل تشریعی یعنی اینكه در نظام جعل و وضع و تشریع قوانین ، همواره اصل‏ عدل ، رعایت شده و می‏شود نیز صریحا مورد توجه قرآن قرار گرفته است . در قرآن كریم تصریح شده كه حكمت بعثت و ارسال رسل این است كه عدل و قسط بر نظام زندگانی بشر حاكم باشد :
” لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الكتاب و المیزان لیقوم‏
الناس بالقسط ».
” همانا فرستادگان خویش را با دلائل روشن فرستادیم و همراه آنها كتاب‏ و مقیاس ( قانون ) فرستادیم تا مردم بدینوسیله عدل را بپا دارند ” .

بدیهی است كه برقراری اصل عدل در نظامات اجتماعی ، موقوف به این‏ است كه اولا نظام تشریعی و قانونی ، نظامی عادلانه باشد ، و ثانیا عملا به‏ مرحله اجرا در آید .
علاوه بر این اصل كلی كه قرآن در مورد همه پیامبران بیان كرده است ، در مورد نظام تشریعی اسلامی می‏گوید : « قل امر ربی بالقسط ». یا در مورد برخی دستورها می‏گوید : « ذلكم اقسط عند الله »

قرآن كریم ، امامت و رهبری را ” پیمان الهی ” و مقامی ” ضد ظلم ” و ” توأ م با عدل ” می‏داند . قرآن آنجا كه درباره شایستگی ابراهیم برای‏ امامت و رهبری سخن می‏گویند ، برداشتن چنین است : ” آنگاه كه ابراهیم‏ از همه كوره‏ها خالص در آمد به او ابلاغ شد كه تو را به امامت و رهبری‏ برگزیدیم . ابراهیم درخواست كرد و یا استفهام نمود كه این موهبت الهی‏ در نسل او ادامه یابد . به او پاسخ داده شد كه : امامت

و رهبری ، پیمانی است الهی و ستمكاران را در آن نصیبی نیست : « لا ینال‏ عهدی الظالمین » .
قرآن ، انسان اخلاقی را به عنوان ” صاحب عدل ” نام می‏برد . در چند جای قرآن كه سخن از داوری و یا گواهی انسانهایی است كه از نظر تربیتی و اخلاقی و روحی قابل اعتماد باشند ، آنها را به همین عنوان كه گفتیم نام‏ می‏برد ، مثل اینكه می‏فرماید : « یحكم به ذوا عدل منكم ». یا می‏فرماید : « و اشهدوا ذوی عدل منكم ».
پس از ترجمه آثار یونانی در جهان اسلام ، این جمله افلاطون معروف شد كه‏ ” عدالت ، مادر همه فضائل اخلاقی است ” ولی در حدود دو قرن پیش از آنكه سخن افلاطون در میان مسلمین شناخته بشود ، مسلمین از زبان قرآن این‏ سخن را شنیده بودند .

بیشترین آیات مربوط به عدل ، در باره عدل جمعی و گروهی است اعم از خانوادگی ، سیاسی ، قضائی ، اجتماعی . در قرآن ، از توحید گرفته تا معاد ، و از نبوت گرفته تا امامت و زعامت ، و از آرمانهای فردی گرفته تا هدفهای اجتماعی ، همه بر محور عدل‏ استوار شده است . عدل قرآن ، همدوش توحید ، ركن معاد ، هدف تشریع‏ نبوت ، فلسفه زعامت و امامت ، معیار كمال فرد ، و مقیاس سلامت اجتماع‏ است .

عدل قرآن ، آنجا كه به توحید یا معاد مربوط می‏شود ، به نگرش انسان به‏ هستی و آفرینش ، شكل خاص می‏دهد ، و به عبارت دیگر ، نوعی ” جهان بینی‏ “است ، آنجا كه به نبوت و تشریع و قانون مربوط می‏شود ، یك ” مقیاس‏ “ و ” معیار ” قانون شناسی است ، و به عبارت دیگر جای پایی است‏ برای عقل كه در ردیف كتاب و سنت قرار گیرد و جزء منابع فقه و استنباط بشمار آید ، آنجا كه به امامت و رهبری مربوط می‏شود یك ” شایستگی ” است ، آنجا كه پای اخلاق به میان می‏آید ، آرمانی انسانی است ، و آنجا كه‏ به اجتماع كشیده می‏شود یك ” مسؤولیت ” است .

چگونه ممكن بود مسأله‏ای كه در قرآن تا این پایه بدان اهمیت داده شده‏ كه هم جهان‏بینی است ، و هم معیار شناخت قانون ، و هم ملاك شایستگی‏ زعامت و رهبری، و هم آرمانی انسانی ، و هم مسؤولیتی اجتماعی ، مسلمین با آن عنایت شدید و حساسیت فراوانی كه در مورد قرآن داشتند نسبت به آن بی تفاوت بمانند .

این است كه ما معتقدیم دلیلی ندارد كه در پی علتی دیگر برویم و فكر خود را خسته نماییم كه چرا از آغاز نهضتهای فكری و عملی مسلمین ، همه جا كلمه ” عدل ” به چشم می‏خورد ؟
علت اصلی حساسیت مسلمین نسبت به این مسأله ، و علت راه یافتن این‏ اصل در كلام و در فقه و در حوزه‏های اجتماعی اسلامی ، بلا شك قرآن بود . اما علت جبهه گیریهای مختلف در این مسأله كه برخی آن را عریان و بدون لفافه‏ پذیرفتند و برخی با یك سلسله توجیهات و تأویلات آن را از اثر انداختند چیزهای دیگر است كه برخی روانی است ، و برخی اجتماعی و برخی سیاسی .
این است نظر ما درباره سر منشأ اصلی طرح این مسأله در جامعه اسلامی .

افرادی دیگر ، ممكن است كه به گونه‏ای دیگر و از زاویه دیگر این مسأله‏ را تعلیل و تحلیل كنند .
چنانكه می‏دانیم پیروان برخی مكتبها بطور كلی جریانات اجتماعی را به‏ گونه‏ای دیگر تعلیل و تحلیل می‏كنند . پیروان این مكتبها یك سلسله قالبهای‏ ساخته و از پیش پرداخته ای دارند و به هر ضرب و زور هست می‏خواهند همه‏ حوادث را در آن قالبها بشناسانند .
در این گونه مكتبها مسأله تضادهای طبقاتی و موضعگیریهای اجتماعی بر اساس برخورداریها و محرومیتها ، نقش اصلی و اساسی را در همه حركتها و جنبشها ایفا می‏كنند .

از نظر پیروان آن مكتبها همه تجلیات روحی و فكری و ذوقی و عاطفی بشر ، انعكاسی از نیازهای مادی و روابط اقتصادی است ، همه‏ شؤون ، روبنا است و چیزی كه زیر بنا است اقتصاد و شؤون اقتصادی است ، خصوصیات فكری و ذوقی و عاطفی و هنری هر كس را در موضعگیری خاص طبقاتی‏ او باید جستجو كرد از نظر پیروان این مكتبها اگر می‏بینیم كه در جامعه‏ای بیش از همه چیز سخن عدل به میان می‏آید ، ریشه آن را در نابرابریهای اقتصادی و اجتماعی‏ باید جستجو كنیم نه در جای دیگر .

باید بدانیم كه این جبهه گیریهای عقلی و فكری و كلامی و فقهی ، نمایانگر یك جبهه گیری زیر پرده است كه گروه وابسته به طبقات‏ محروم و محكوم ، در مقابل طبقات مرفه و برخوردار كرده است .
اندیشه‏ تابع شكم است . محال است كه یك برخوردار مرفه ، از اصل عدل دفاع كند ، همچنانكه محال است كه یك محروم زجر كشیده منكر اصالت عدل بشود .

از نظر ما ، اینگونه توجیه تاریخ ، یكسونگری است . شك ندارد كه نیاز مادی ، یك عامل بسیار مهم و اساسی در گرایشهای انسان است و احیانا جای‏ پایی از علل اقتصادی نیز در جبهه گیریهای فكری و اجتماعی و سیاسی اسلامی‏ می‏توان یافت .
اما نمی‏توان همه جاذبه هایی كه انسان را احاطه كرده و تحت نفوذ قرار می‏دهد و همه عوامل اصلی و اساسی‏ای را كه در بافت تاریخ‏ انسان مؤثر است در نیازهای اقتصادی خلاصه كرد ، و شاید هنوز زود است كه‏ در باره مجموع عوامل اساسی حاكم بر زندگی فردی و اجتماعی انسان اظهار نظر قاطع بشود . ق

در مسلم این است كه نیازهای مادی را به عنوان نیاز اصلی‏ منحصر نتوان مورد قبول قرار داد.
غرض اصلی ما از طرح این بحث در این مقدمه ، یكی این است كه نقش‏ قرآن را در برانگیختن افكار و اندیشه‏ها نشان دهیم ، دیگر اینكه اهمیت و اصالت آن را از نظر قرآن كریم روشن سازیم .
عدل بشری و عدل الهی
ما افراد بشر ، فردی از نوع خود را كه نسبت به دیگران قصد سوئی ندارد به حقوق آنها تجاوز نمی‏كند ، هیچگونه تبعیضی میان افراد قائل نمی‏گردد ، در آنچه مربوط به حوزه حكومت و اراده اوست با نهایت بیطرفی به همه به‏ یك چشم نگاه می‏كند ، در مناقشات و اختلافات افراد دیگر ، طرفدار مظلوم‏
و دشمن ظالم است ، چنین كسی را دارای نوعی از كمال می‏دانیم و روش او را قابل ” تحسین ” می‏شماریم و خود او را ” عادل ” می‏دانیم .

در مقابل ، فردی را كه نسبت به حقوق دیگران تجاوز می‏كند ، در حوزه‏ قدرت و اراده خود میان افراد تبعیض قائل می‏شود ، طرفدار ستمگران و خصم‏ ضعیفان و ناتوانان است ، و یا لااقل در مناقشات و كشمكشهای ستمگران و ستمكشان ” بی تفاوت ” است ، چنین كسی را دارای نوعی نقص به نام ” ظلم ” و ستمگری می‏دانیم و خود او را ” ظالم ” می‏خوانیم و روش او را لایق ” تقبیح ” می‏شماریم .
خدای متعال چطور ؟ آیا اولا به همان معنی كه در باره بشر ، عدالت ، كمال است ، و ظلم ، نقص است ، درباره ذات الهی نیز عدالت ، كمال‏ است و ظلم ، نقص است ؟ یا عدالت و ظلم به مفهوم رایج خود ، مفاهیمی‏ اخلاقی و مخصوص اجتماع بشری است و به اصطلاح ، از مفاهیم قراردادی است و از شؤون ” حكمت عملی ” شمرده می‏شود نه ” حكمت نظری ” .

خداوند متعال ، مالك الملك علی الاطلاق است ، شریكی در ملك ندارد ، به حقیقت و بدون شائبه مجاز در باره اش باید گفت : « له الملك و له‏ الحمد »( 1 ) « و الیه یرجع الامر كله »( 2 ) . علیهذا هر گونه تصرف‏ خداوند در جهان ، تصرف در چیزی است كه از آن خود او است .
هیچكس در برابر او حقی و مالكیتی و اولویتی ندارد ، پس ظلم درباره خداوند منتفی‏ است ، نه از آن جهت كه چون قبیح است خداوند نمی‏كند ، و نه از آن جهت‏ كه حسن و قبح در مورد خداوند معنی ندارد ، بلكه از آن جهت كه فرضا قبح‏ ظلم ، ذاتی ظلم باشد و حسن و قبح‏های ذاتی همچنانكه بر اعمال بشر حاكم‏ است بر فعل خداوند هم حاكم باشد ، عملا در مورد خداوند مصداق پیدا نمی‏كند زیرا هیچكس نسبت به هیچ چیز خود ، در مقابل خداوند مالكیتی ندارد تا عملا ظلم محقق شود.

بدون شك اگر عدل و ظلم را به مفهوم رایج بگیریم كه مفهومی اخلاقی است‏ و مبتنی بر حسن و قبح عقلی ، و افعال خداوند را نیز بر محور همین حسن و قبح ها توجیه كنیم و بخواهیم افعال حق را از نظر ” رعایت حقوق غیر ” بسنجیم ، باید بگوئیم كه خداوند به این مفهوم رایج ، نه عادل است و نه‏ ظالم ، زیرا غیری كه از او به چیزی اولویت داشته باشد فرض نمی‏شود تا رعایت اولویتهای او ، عدل ، و عدم رعایت آن اولویتها ظلم محسوب می‏گردد .

ثالثا اگر از مفهوم رایج عدل و ظلم صرف نظر كنیم و آن را مفهومی‏ اعتباری و مخصوص حوزه عملیات اجتماعی بشری بدانیم ، آیا مفهومی برتر از مفهوم‏ رایج وجود دارد كه عدل و ظلم را در ردیف مفاهیم حكمت نظری قرار دهد و از حوزه حكمت عملی كه حوزه مفاهیم اعتباری و قراردادی است خارج سازد و بالنتیجه ” عدل ” صفتی ثبوتی و كمالی نظیر علم و قدرت و لااقل نظیر خالقیت و رازقیت شمرده شود و ظلم ، صفتی منفی و سلبی نظیر تركیب ، جسمیت ، محدودیت و غیره ؟ و روی این مبنا آیا پدیده‏های جهان از نظر عدل‏ و ظلم قابل توجیه است ، یا این اصل را ” تعبدا ” باید پذیرفت ؟

رابعا از همه اینها گذشته ، قرآن كریم روی مفهوم عدل و ظلم تكیه فراوان‏ كرده است . برداشت قرآن از این دو مفهوم چه برداشتی است ؟
اینها یك سلسله پرسشها است كه باید پاسخ دقیق و صحیح خویش را بیابند آنچه مسلم و غیر قابل تردید است این است كه شناخت خداوند به عنوان‏ “امر كننده به عدل ” و ” بپا دارنده عدل ” اساسی ترین معرفتی است‏ كه در ادیان آسمانی ، رابطه بشر با خدا بر آن استوار شده است .
فرضا خدای فلاسفه ، مثلا ” محرك اول ” ارسطو ، كه تنها با نیروی عقل و اندیشه‏ بشر سر و كار دارد و با دل و احساسات و عواطف او كاری ندارد .

از نظر عدل و ظلم موضوع بحث نباشد ، خدای پیامبران كه علاوه بر جنبه منطقی و استدلالی و عقلانی ، پیوند محكم و استواری با ضمیر و دل و احساسات دارد و انسان با او در حال داد و ستد و محبت ورزی است و ارتباط انسان با او از نوع ارتباط یك نیازمند با یك بی‏نیاز عالم قادر عطوف مهربان است ، قطعا یكی از صفاتش ، عدالت است . اكنون باید دید از آن عدالت چگونه‏ باید تعبیر كرد ؟
عدل به مفهوم اجتماعی ، هدف ” نبوت ” و به مفهوم فلسفی مبنای ” معاد ” است . قرآن كریم در بیان هدف ” نبوت ” و ” رسالت ” پیامبران می‏فرماید :
”لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الكتاب و المیزان لیقوم‏ الناس بالقسط “
همانا فرستادگانمان را با دلائل روشن فرستادیم و همراه ایشان كتاب و ترازو فرود آوردیم تا مردم به عدالت قیام كنند ” .

در موضوع معاد و محاسبه رستاخیز و پاداش و كیفر اعمال می‏فرماید :
”و نضع الموازین القسط لیوم القیامه فلا تظلم نفس شیئا و ان كان مثقال‏
حبه من خردل اتینا بها و كفی بنا حاسبین »
” ترازوهای عدالت را در روز رستاخیز می‏نهیم . به احدی هیچ ستمی‏ نخواهد شد و اگر هموزن دانه خردل باشد آن را می‏آوریم . این بس كه ما حسابگر هستیم ” .
در آیات بسیاری از قرآن ، خداوند از ظلم و ستم تنزیه شده است . مثلا گفته شده است
« ما كان الله لیظلمهم و لكن كانوا انفسهم یظلمون ».

” چنان نیست كه خداوند به آنان ستم كند بلكه آنها چنین اند كه بر خود ستم می‏كنند ” .
در بعضی آیات عادل بودن و قیام به عدل به عنوان یك صفت مثبت برای‏ خداوند ذكر شده است یعنی در قرآن تنها به تنزیه از ظلم قناعت نشده است‏ ، بطور مثبت و مستقیم نیز صفت عدالت برای خداوند اثبات شده است ،

چنانكه می‏فرماید :
”شهد الله انه لا اله الا هو و الملائكه و اولوا العلم قائما بالقسط “
” خداوند و فرشتگان و دارندگان دانش ، گواهی می‏دهند كه معبودی جز خدای یكتا ، كه بپادارنده عدل است ، نیست ” .
علیهذا از نظر اسلام شكی نیست كه عدل الهی ، خود حقیقتی است ، و عدالت از صفاتی است كه قطعا باید خداوند را به آنها موصوف بدانیم .
عدل چیست ؟
اولین مسأله‏ای كه باید روشن شود این است كه عدل چیست ؟ ظلم چیست ؟
تا مفهوم اصلی و دقیق عدل روشن نشود هر كوششی بیهوده است و از اشتباهات‏
مصون نخواهیم ماند . مجموعا چهار معنی و یا چهار مورد استعمال برای این‏ كلمه هست :
الف . موزون بودن :
اگر مجموعه‏ای را در نظر بگیریم كه در آن ، اجزاء و ابعاض مختلفی بكار رفته است و هدف خاصی از آن منظور است ، باید شرائط معینی در آن از حیث مقدار لازم هر جزء و از لحاظ كیفیت ارتباط اجزاء با یكدیگر رعایت‏ شود ، و تنها در این صورت است كه آن مجموعه می‏تواند باقی بماند و اثر مطلوب خود را بدهد و نقش منظور را ایفا نماید .

مثلا یك اجتماع اگر بخواهد باقی و برقرار بماند باید متعادل باشد ، یعنی هر چیزی در آن به‏ قدر لازم ( نه به قدر مساوی ) وجود داشته باشد . یك اجتماع متعادل ، به‏ كارهای فراوان اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی ، قضائی ، تربیتی احتیاج دارد و این كارها باید میان افراد تقسیم می‏شود و برای هر كدام از آن كارها به آن‏ اندازه كه لازم و ضروری است افراد گماشته شوند .
از جهت تعادل اجتماعی ، آنچه ضروری است این است كه میزان احتیاجات در نظر گرفته شود و متناسب‏ با آن احتیاجات ، بودجه و نیرو مصرف گردد . اینجاست كه پای ” مصلحت ” به‏ میان می‏آید ، یعنی مصلحت كل ، مصلحتی كه در آن ، بقاء و دوام ” كل ” و هدفهایی كه از كل منظور است در نظر گرفته می‏شود .

از این نظر ، ” جزء فقط وسیله است ، حسابی مستقل و برای خود ندارد.
جهان ، موزون و متعادل است ، اگر موزون و متعادل نبود برپا نبود ، نظم‏ و حساب و جریان معین و مشخصی نبود . در قرآن كریم آمده است :
« و السماء رفعها و وضع المیزان »

همانطور كه مفسران گفته‏اند مقصود این است كه در ساختمان جهان ، رعایت‏ تعادل شده است ، در هر چیز ، از هر ماده ای به قدر لازم استفاده شده است‏ فاصله‏ها اندازه‏گیری شده است . در حدیث نبوی آمده است :
« بالعدل قامت السموات و الارض »
” همانا آسمان و زمین به موجب عدل برپاست ” .
نقطه مقابل عدل به این معنی ، بی تناسبی است نه ظلم . لهذا عدل به این‏ معنی از موضوع بحث ما خارج است .
بسیاری از كسانی كه خواسته‏اند به اشكالات مربوط به عدل الهی از نظر تبعیضها ، تفاوتها و بدیها جواب بدهند ، به جای آنكه مسأله را از نظر عدل و ظلم طرح كنند از نظر تناسب و عدم تناسب طرح كرده‏اند و به این‏ جهت قناعت كرده‏اند كه همه این تبعیضها و تفاوتها و بدیها از نظر نظام كلی عالم لازم و ضروری است .

شك نیست كه از نظر نظام عالم ، و از نظر تناسب ضروری در مجموعه‏ ساختمان جهان ، وجود آنچه هست ضروری است ، ولی این مطلب جواب شبهه‏ ظلم را نمی‏دهد .
بحث عدل به معنی تناسب ، در مقابل بی تناسبی ، از نظر كل و مجموع‏ نظام عالم است ، ولی بحث عدل در مقابل ظلم ، از نظر هر فرد و هر جزء مجزا از اجزاء دیگر است . در عدل به مفهوم اول ، ” مصلحت ” كل مطرح‏ است و در عدل به مفهوم دوم ، مسأله حق فرد مطرح است .
لهذا اشكال كننده‏ بر می‏گردد و می‏گوید : من منكر اصل تناسب در كل جهان نیستم ، ولی می‏گویم‏ رعایت این تناسب ، خواه نا خواه مستلزم برخی تبعیضها می‏گردد ، آن‏ تبعیضها از نظر كل ، روا است و از نظر جزء ، ناروا است .

عدل به معنی تناسب و توازن ، از شؤون حكیم بودن و علیم بودن خداوند است . خداوند علیم و حكیم به مقتضای علم شامل و حكمت عام خود می‏داند كه‏ برای ساختمان هر چیزی ، از هر چیزی چه اندازه لازم و ضروری است و همان‏ اندازه در آن قرار می‏دهد .
ب . معنی دوم عدل ، تساوی و نفی هرگونه تبعیض است
گاهی كه می‏گویند : فلانی عادل است ، منظور این است كه هیچگونه تفاوتی‏ میان افراد قائل نمی‏شود . بنابراین ، عدل یعنی مساوات

.
این تعریف نیازمند به توضیح است . اگر مقصود این باشد كه عدالت‏ ایجاب می‏كند كه هیچگونه استحقاقی رعایت نگردد و با همه چیز و همه كس‏ به یك چشم نظر شود ، این عدالت عین ظلم است . اگر اعطاء بالسویه ، عدل‏ باشد ، منع بالسویه هم عدل خواهد بود . جمله عامیانه معروف : ” ظلم‏
بالسویه عدل است ” از چنین نظری پیدا شده است .
و اما اگر مقصود این باشد كه عدالت یعنی رعایت تساوی در زمینه‏ استحقاقهای متساوی ، البته معنی درستی است ، عدل ، ایجاب می‏كند اینچنین‏ مساواتی را ، و اینچنین مساوات از لوازم عدل است ، ولی در این صورت‏ بازگشت این معنی به معنی سومی است كه ذكر خواهد شد .
ج . رعایت حقوق افراد و عطا كردن به هر ذی حق ، حق او را

و ظلم عبارت است از پامال كردن حقوق و تجاوز و تصرف در حقوق دیگران‏ معنی حقیقتی عدالت اجتماعی بشری ، یعنی عدالتی كه در قانون بشری باید رعایت شود و افراد بشر باید آن را محترم بشمارند همین معنی است .
این‏ عدالت متكی بر دو چیز است :
یكی حقوق و اولویتها ، یعنی افراد بشر نسبت به یكدیگر و در مقایسه با یكدیگر ،نوعی حقوق و اولویت پیدا می‏كنند .
یكی دیگر خصوصیت ذاتی بشر است كه طوری آفریده شده است كه در كارهای‏ خود الزاما نوعی اندیشه‏ها كه آنها را اندیشه اعتباری می‏نامیم استخدام‏ می‏كند و با استفاده از آن اندیشه‏های اعتباری به عنوان ” آلت فعل ” به‏ مقاصد طبیعی خود نائل می‏آید .

آن اندیشه‏ها یك سلسله اندیشه‏های ” انشائی‏ است كه با ” باید ” ها مشخص می‏شود . از آن جمله این است كه برای‏ اینكه افراد جامعه بهتر به سعادت خود برسند ” با ید ” حقوق و اولویتها رعایت شود . و این است مفهوم عدالت بشری كه وجدان هر فرد آن را تأیید می‏كند و نقطه مقابلش را كه ظلم نامیده می‏شود محكوم می‏سازد .
این معنی از عدل و ظلم ، به حكم اینكه از یك طرف ، بر اساس اصل‏ اولویتها است و از طرف دیگر از یك خصوصیت ذاتی بشر ناشی می‏شود كه‏ ناچار است یك سلسله اندیشه‏های اعتباری استخدام نماید و ” باید ” ها و ” نباید ” ها بسازد و ” حسن و قبح ” انتزاع كند ، از مختصات بشری‏ است و در ساحت كبریائی راه ندارد ، زیرا همچنانكه قبلا اشاره شد او مالك علی الاطلاق است و هیچ موجودی نسبت به هیچ چیزی در مقایسه با او اولویت ندارد .

او همچنانكه مالك علی اطلاق است ” اولی ” ی علی الاطلاق‏ است . او در هر چه هرگونه تصرف كند ، در چیزی تصرف كرده كه به تمام‏ هستی به او تعلق دارد و ملك طلق او است . از اینرو ظلم به این معنی ، یعنی به معنی تجاوز به اولویت دیگری و تصرف در حق دیگری و پا گذاشتن در حریم دیگری ، درباره او محال است ، و از آن جهت محال است كه مورد و مصداق نمی‏تواند پیدا كند .

د . رعایت استحقاقها در افاضه وجود و امتناع نكردن از افاضه و رحمت
به آنچه امكان وجود یا كمال وجود دارد
موجودات در نظام هستی از نظر قابلیتها و امكان‏ فیض گیری از مبدأ هستی با یكدیگر متفاوتند ، هر موجودی در هر مرتبه‏ای‏ هست از نظر قابلیت استفاضه ، استحقاقی خاص به خود دارد .
ذات مقدس‏ حق كه كمال مطلق و خیر مطلق و فیاض علی الاطلاق است ، به هر موجودی آنچه‏ را كه برای او ممكن است از وجود و كمال وجود ، اعطا می‏كند و امساك‏ نمی‏نماید .
عدل الهی در نظام تكوین ، طبق این نظریه ، یعنی هر موجودی ، هر درجه از وجود و كمال وجود كه استحقاق و امكان آن را دارد دریافت‏ می‏كند . ظلم یعنی منع فیض و امساك وجود از وجودی كه استحقاق دارد .

از نظر حكمای الهی ، صفت عدل آنچنانكه لایق ذات پروردگار است و بعنوان یك صفت كمال برای ذات احدیت اثبات می‏شود به این معنی است ، وصفت ظلم كه نقص است و از او سلب می‏گردد نیز به همین معنی است كه‏ اشاره شد .
حكما معتقدند كه هیچ موجودی ” بر خدا ” حقی پیدا نمی‏كند كه دادن آن‏ حق ” انجام وظیفه ” و ” اداء دین ” شمرده شود و خداوند از آن جهت‏ عادل شمرده شود كه بدقت تمام ، وظائف خود را در برابر دیگران انجام‏ می‏دهد .
عدل خداوند عین فضل و عین وجود او است ، یعنی عدل خداوند عبارت‏ است از اینكه خداوند فضلش را از هیچ موجودی در هر حدی كه امكان تفضل‏ برای آن موجود باشد ، دریغ نمی‏دارد . و این است معنی سخن علی علیه‏السلام‏ در خطبه 214 نهج البلاغه كه می‏فرماید :
” حق یكطرفی نیست . هر كسی كه بر عهده دیگری حقی پیدا می‏كند ، دیگری‏ هم بر عهده او حقی پیدا می‏كند . تنها ذات احدیت است كه بر موجودات حق‏ پیدا می‏كند . و موجودات در برابر او وظیفه و مسؤولیت پیدا می‏كنند اما هیچ موجودی ” بر او ” حق پیدا نمی‏كند ” .

اگر با این مقیاس كه تنها مقیاس صحیح است بخواهیم بررسی كنیم ، باید ببینیم در می

ان همه آن چیزهایی كه ” شر ” ، ” تبعیض ” ، ” ظلم‏ ” و غیره پنداشته شده است ، آیا واقعا موجودی از موجودات ، امكان وجود در نظام كل هستی داشته و وجود نیافته است ؟ و یا امكان یك كمال وجودی‏ در نظام كلی داشته و از او دریغ شده است ؟ آیا به یك موجودی ، چیزی‏ داده شده كه ” نبایست ” داده شود ؟ یعنی آیا از ناحیه ذات حق بجای‏ آنكه خیر و رحمت افاضه شود چیزی داده شده كه نه خیر و رحمت بلكه شر و
نقمت است ، و نه كمال بلكه عین نقص است ؟

مفهوم حق و استحقاق در باره اشیاء نسبت به خداوند عبارت است از نیاز و امكان وجود یا كمال وجود . هر موجودی كه امكان‏ وجود یا امكان نوعی از كمال وجود داشته باشد ، خداوند متعال به حكم آنكه‏ تام الفاعلیه و واجب الفیاضیه است ، افاضه وجود یا كمال وجود می‏نماید .
عدل خداوند عبارت است از فیض عام‏ و بخشش گسترده در مورد همه موجوداتی كه امكان هستی یا كمال در هستی‏ دارند بدون هیچ گونه امساك یا تبعیض.

راهها و مسلكها

راهها و مسلكها در حل مشكلات مربوط به عدل الهی متفاوت است . معمولا اهل ایمان كه در پرتوی دین و مذهب به خداوند ایمان دارند با یك پاسخ‏ اجمالی وجدان خود را قانع می‏سازند ، با خود چنین می‏اندیشند كه ادله قاطع‏ وجود خدای قادر علیم حكیم ، را اثبات كرده است ، دلیلی ندارد كه خدای‏ قادر علیم حكیم ، ظلم كندمگر خداوند با كسی دشمنی دارد كه به انگیزه دشمنی ، حق او را از بین ببرد ،و یا نیازمند است كه حق كسی را برباید و به خود اختصاص دهد ؟ !
انگیزه ظلم یا عقده‏ها ی روحی است و یا نیازها و احتیاجها ، و چون انگیزه‏ ظلم در خداوند وجود ندارد پس ظلم درباره خداوند معنی ندارد . او قادر مطلق و علیم مطلق و حكیم مطلق است ، هم عالم به نظام احسن و اصلح است و هم قادر به ایجاد آن . علیهذا دلیلی ندارد كه خداوند ، جهان را طوری‏ بیافریند كه بر خلاف وضع احسن و اصلح باشد . مسلما آنچه به نام شرور نامیده می‏شود اگر بر ضد نظام احسن و اصلح بود ، آفریده نمی‏شد .

این گروه احیانا اگر جریاناتی را مشاهده كنند كه از نظر خودشان قابل‏توجیه نباشد آن را به نوعی حكمت و مصلحت كه بر ما مجهول است و فقط خداوند از راز آن آگاه است توجیه می‏كنند و به عبارت دیگر آن را به ” سر قدر ” تعبیر می‏كنند .
شك نیست كه این طرز تفكر و نتیجه‏گیری ، خود ، نوعی استدلال است و استدلال صحیحی هم هست . این دسته می‏توانند بگویند فرضا مشكل بعضی از شرور قابل توجیه نباشد ، به واسطه قصور فهم بشر از رازها و اسرار جهان است . بشر وقتی كه خود را در جهانی می‏بیند پر از راز و پر از حكمت ، طبعا اگر در چند مورد خاص به راز حكمت و سر مصلحت پی نبرد نباید در اصل مطلب‏ تردید كند .

عوام اهل ایمان ، هرگاه با این مسائل روبرو شوند ، به طریق فوق ، مشكل‏ را برای خود حل می‏كنند طبقه اهل حدیث ، در معارف الهی طرفدار تعبد و سكوتند و طبعا در این مسائل از اظهار نظر خودداری می‏كنند ، و در حقیقت‏ راهشان همان راه عوام است نه راه دیگری .
اما سایر متكلمین ، و همچنین طرفداران روش حسی و تجربی در الهیات ، راه حل مشكلات عدل الهی را جستجو و تحقیق در اسرار كائنات و فوائد و مصالح آنها می‏دانند .

ولی حكمای الهی ، هم از طریق ” لم ” وارد می‏شوند و به بیانی كه در بالا نقل كردیم صورت برهانی می‏دهند ، از این راه وارد می‏شوند كه جهان كه‏ اثر خداوند است ، به منزله ظل و سایه باری تعالی است ، خداوند جمیل علی‏ الاطلاق است ، و ظل جمیل ، جمیل است ، و هم به تجزیه و تحلیل ماهیت شرور و اینكه شرور عدمی اند و مجعول بالعرض اند نه بالذات ، می‏پردازند ، و هم ضرورت شرور و لاینفك بودن آنها را از خیرات ، و به عبارت دیگر تجزیه ناپذیر بودن آفرینش را اثبات می‏كنند ، و هم به بحث در آثار و
فوائد شرور می‏پردازند.

ایرادها و اشكالات این مسأله ، تحت دو عنوان‏
خلاصه می‏شود : تبعیضها ، شرور . اول وارد بحث تبعیضها می‏شویم و سپس شرور را در بخشی جداگانه مورد تجزیه و تحلیل قرار می‏دهیم .

تبعیضها
ایراد تبعیض این بود كه با اینكه موجودات با ذات حق نسبت متساوی‏
دارند ، چرا مختلف و متفاوت آفریده شده‏اند ؟ چرا یكی سیاه است و دیگری‏ سفید ؟ یكی زشت است و دیگری زیبا ؟ یكی كامل است و دیگری ناقص ؟
چرا به عكس نشد ؟ چرا حیوان ، فرشته ، و فرشته حیوان نشد ؟ چرا در
میان مخلوقات فقط انسان ، انسان آفریده شد كه مستعد تكلیف و ثواب و
عقاب باشد اما سایر موجودات چنین نیستند ؟ اگر خوب است چرا همه‏
اینچنین نیستند ؟ و اگر بد است چرا انسان اینچنین آفریده شده است ؟

پاسخ این پرسشها دو نحو است : اجمالی و تفصیلی . پاسخ اجمالی آن است‏ كه قبلا آنجا كه راهها و مسلكها را شرح می‏دادیم به آن اشاره كردیم ، گفتیم‏ معمولا اهل ایمان با یك بیان اجمالی ، ذهن خود را قانع می‏سازند ، آنها می‏گویند : این سؤالها طرح یك سلسله مجهولات است نه ایراد یك سلسله‏ نقضها . حداكثر این است كه بگوییم نمی‏دانیم .

ما خدا را به صفات علیم ، حكیم ، غنی ، كامل ، عادل ، جواد شناخته ایم‏
و چون او را با این صفات شناخته‏ایم می‏دانیم آنچه واقع می‏شود مبنی بر ” حكمت ” و ” مصلحت ” است هر چند ما نمی‏توانیم همه آن حكمتها و
مصلحتها را درك كنیم . ما به اصطلاح از ” سر قدر ” آگاه نیستیم . بسیار خود خواهی و پرمدعایی است‏ برای بشر كه با مساعی جمعی چند هزار ساله خود هنوز از اسرار بدن محسوس‏ خود نتوانسته آگاهی كاملی بدست آورد اما می‏خواهد از ” راز هستی ” و ” سر قدر ” سردرآورد . بشر پس از آنكه در نظام هستی اینهمه حكمت و تدبیر كه عقل او را حیران می‏گرداند می‏بیند ، باید اعتراف كند كه آنجا كه حكمت‏ یك امر بر او مجهول است از قصور و نقصان درك او است نه از خلقت .

این گروه هرگز خود را با این چون و چراها سرگرم نمی‏كنند ، بجای آنكه‏
وقت خود را صرف در این مسائل كنند صرف تحقیق در مسائلی می‏كنند كه از طرفی آنها را می‏فهمند و از طرف دیگر مبنای عمل قرار می‏گیرد .
شك نیست كه این جواب ، جواب صحیحی است ، افراد با ایمان موظف‏
نیستند كه در جزئیات این مسائل ، غور كنند ، و حتی عامه مردم استعداد
ورود در این مسائل را ندارند بلكه از ورود در این مسائل منع شده اند ، و
در حقیقت این خود نوعی استدلال است كه از طریق علت و كمال علت به كمال‏ معلول اذعان نماییم .

ولی در اینجا مطلبی دیگر هست و آن اینكه غالب مردم ، خداوند را از
راه آثار ، یعنی از راه نظام جهان می‏شناسند ، تكیه‏گاه معرفت آنها جهان‏
است . اینچنین معرفت ، معرفت ناقصی خواهد بود . طبعا وقتی به مجهولاتی‏ در همان تكیه گاه معرفت خویش بر می‏خورند كم و بیش مضطرب می‏گردند و حل‏ اشكالشان جز از طریق بررسی موارد اشكال میسر نیست . آنها خدا را مستقل‏ از جهان نشناخته‏اند تا معرفت خدا به عنوان كمال

مطلق و غنای مطلق و زیبایی مطلق ، آنها را با جهان به عنوان زیباترین اثر از زیباترین مؤثر ، و كامل ترین اثر از كامل ترین مؤثر آشنا كند . آنها با جهان ، تنها از یك راه ارتباط دارند و بس كه همان راه عادی ومعمولی حواس است . آنها خدا را در آیینه جهان می‏بینند ، ناچار لكه‏ای كه در سطح آیینه به چشمشان‏ می‏خورد ، در دید آنها نسبت به مرئی اثر می‏گذارد ، اگر می‏توانستند جهان‏ را در آیینه خدا ببینند ، و به عبارت دیگر اگر می‏توانستند جهان را از بالا ببینند تمام نقصها و نازیباییهایی كه از پایین به نظر می‏رسید همه محو و نابود می‏شد و معلوم می‏گشت از نوع خطای دید ناقص است.

مردمی كه تكیه‏گاه معرفتشان منحصرا جهان است ، خدا را و حكیم و علیم وعادل و غنی و كامل بودن خدا را در آیینه جهان دیده‏اند و بس ، خواه‏ ناخواه مجهولاتی كه در این زمینه در جهان پیدا می‏كنند لكه‏ای بر چهره آیینه‏
شان می‏شود و مانع نشان دادن صحیح می‏گردد .
از طرف دیگر در عصر و زمان ما – بالخصوص از طرف گرایش دارندگان به‏
مادیگری – این ایراد و اشكال ها زیاد در گفته‏ها و نوشته‏ها طرح می‏شود .
آیا اساسا در مورد خداوند ، ” مصلحت ” و ” حكمت ” می‏تواند معنی و

مفهوم داشته باشد ؟ آیا می‏توان گفت خداوند فلان كار را به خاطر فلان‏
مصلحت كرده است و یا حكمت فلان كار خداوند این است و آن است ؟ و آیا این نوع اندیشه‏ها درباره خداوند ناشی از قیاس گرفتن خداوند به مخلوقات‏
نیست ؟
ممكن است كسی ادعا كند كه اساسا درباره خداوند ، ” حكمت ” و ”
مصلحت ” مفهوم و معنی ندارد و همه اینها از قیاس گرفتن خالق به مخلوق‏ پیدا شده است ، زیرا معنی اینكه مصلحت چنین اقتضا می‏كند ، این است كه‏ برای رسیدن به فلان مقصد باید از فلان وسیله استفاده شود ، انتخاب آن‏ وسیله مصلحت است زیرا به فلان مقصد می‏رساند ، و انتخاب فلان وسیله دیگر مصلحت نیست زیرا از آن مقصد دور می‏كند ، مثلا می‏گوییم مصلحت اقتضا كرده‏

است كه درد و رنج باشد تا لذت ، معنی و مفهوم داشته باشد ، حكمت‏ ایجاب كرده كه ما در پستان داشته باشد تا فرزند غذای آماده‏ای داشته باشد حكمت و مصلحت ایجاب كرده كه فلان حیوان شاخ داشته باشد تا در برابر هجوم دشمن از خود دفاع كند .
آیا نمی‏توان گفت كه : همه اینها قیاس گرفتن خداوند است با بشر و
سایر موجودات ناقص دیگر ؟
برای بشر و هر موجود ناقص دیگر ، مصلحت و حكمت ، معنی و مفهوم دارد ، زیرا بشر و یا یك موجود ناقص دیگر ، در داخل نظامی قرار گرفته كه آن‏
نظام به هر حال از یك سلسله اسباب و مسببات تشكیل شده است .

آن موجود برای اینكه به مسبب برسد چاره‏ای ندارد جز اینكه به سبب متوسل شود .
چنین موجودی آنگاه كه می‏خواهد به یك مقصدی برسد ، اگر آن چیزی كه به‏ عنوان وسیله انتخاب می‏كند همان چیزی باشد كه در نظام عالم ، سبب آن‏ مقصد قرار داده شده است كاری بر وفق مصلحت و حكمت انجام داده است ، و الا بر خلاف مصلحت و حكمت عمل كرده است .
مصلحت و حكمت درباره موجودی صادق است كه جزئی از نظام موجود و دارای‏ قدرتی محدود است و چاره‏ای ندارد جز اینكه نظام موجود را به رسمیت‏ بشناسد . محدود بودن قدرت ، جزئی از مفهوم مصلحت و حكمت است .

اما موجودی كه فوق این نظام است و خود پدید آورنده این نظام است ،
برای او حكمت و مصلحت چه معنی و مفهومی می‏تواند داشته باشد ؟ او چه‏ نیازی دارد كه برای رسیدن به یك مقصد ، متوسل به اسباب شود تا گفته شود فلان كارش حكیمانه بود و فلان كارش غیر حكیمانه .

علیهذا صحیح نیست كه‏ بگوییم خداوند مثلا درد و رنج را آفرید تا لذت ، معنی و مفهوم داشته باشد پستان مادر را آفرید تا بچه بی غذا نماند . خداوند می‏تواند بدون اینكه‏ بچه به شیر و پستان مادر نیاز داشته باشد او را سیر گرداند و بدون آنكه‏ به انسان رنج برساند مفهوم و معنی لذت را به او بفهماند .
نظام اسباب و مسببات ، از نظر ما یك امر جدی است ، ولی از نظر خداوند یك امر تشریفاتی بیش نیست . علیهذا ما می‏توانیم حكیم باشیم نه‏
خدا ، فعل ما می‏تواند حكیمانه باشد – یعنی منطبق بر نظام موجود باشد – نه‏ فعل خدا كه عین نظام است . خود نظام بر وفق نظام دیگری آفریده نشده است‏ خداوند ، خالق نظامی است كه در مرتبه بعد از خلقت آن نظام و بر قراری‏ آن ، اگر كسی آن نظام را بشناسد و عمل خود را بر آن تطبیق دهد كار حكیمانه‏ای انجام داده است .

اگر گفته شود خداوند ، عالم را منظم و بر اساس علل و اسباب ، و
مقدمات و نتایج قرار داده تا علم و حكمت خود را بر بندگانش روشن‏
گرداند و وسیله‏ای برای معرفت آنها قرار دهد ، زیرا اگر نظم و اتقانی‏
نبود ، یعنی اگر گزاف و صدفه در كار بود و به دنبال هر مقدمه‏ای هر گونه‏

نتیجه‏ای انتظار می‏رفت ، راهی برای معرفت خدا نبود ، جواب این است كه‏ خود این مطلب ، كه حصول معرفت برای بندگان ، مبتنی است بر مطالعه نظام‏ حكیمانه خلقت ، به معنی این است كه نظامی قطعی و ضروری بر عالم‏ حكمفرماست ، و حال آنكه بنابر اصل فوق ، توسل به اسباب برای حصول نتایج‏ شأن بندگان است نه شأن خداوند ، برای خداوند ممكن است كه همان معرفتها را برای بندگان ایجاد كند بدون اینكه از این راه استفاده شود .
بنابراین بیان ، ممكن است بر منطق كسانی كه شرور و تبعیضها را بر

اساس ” حكمت ” و ” مصلحت ” توجیه می‏كنند ایراد گرفته شود كه :
تبعیضها و بدیها را بر اساس ” حكمت ” و ” مصلحت ” نمی‏شود توجیه‏
كرد ، زیرا خداوند می‏توانست همه آن آثار و فوائدی را كه برای تبعیضها و
بدیها هست بیافریند بدون آنكه چنین وسائل ناراحت كننده‏ای در كار باشد .
این است اشكال بزرگی كه باید قبلا حل شود تا نوبت به طرح مسأله ”
مصلحت ” در جواب اشكال برسد .
آیا نظام جهان ، ذاتی جهان است ؟

اكنون وارد اصل جواب می‏شویم . مطلب عمده این است كه نظام عالم را
بشناسیم . آیا نظام عالم یك نظام قراردادی است یا یك نظام ذاتی ؟ معنی‏ خلقت و آفرینش از این نظر چیست ؟ آیا معنی آن این است كه خداوند
مجموعی از اشیاء و حوادث می‏آفریند در حالی كه هیچ رابطه واقعی و ذاتی‏ میان آنها نیست ، بعد آنها را به صف می‏كشد و یكی را پشت سر دیگری قرار می‏دهد و از این قرارداد ، نظام و سنت ، و مقدمه و نتیجه ، و مغیا و غایت پیدا می‏شود ؟ یا آنكه روابط علل و اسباب با معلولات و مسببات ،

و روابط مقدمات با نتایج ، و روابط مغیاها با غایتها طوری است كه قرار گرفتن هر معلولی و مسببی در دنبال علت و سبب خود ، و قرار گرفتن هر نتیجه به دنبال مقدمه خود ، و قرار گرفتن هر غایت به دنبال مغیای خود ، عین وجود آن است ، و به اصطلاح : ” مرتبه هر وجود در نظام طولی و عرضی‏ جهان مقوم ذات آن وجود است انسانهایی كه در اجتماع ، مراتبی را اشغال‏ می‏كنند و آن مراتب اجتماعی تأثیری در هویت و ماهیت آنها ندارد ، هویت‏ و ماهیتشان هم هیچ بستگی به آن مراتب ندارد ، یا كار بر خلاف این است ؟

عدد پنج ، ماهیتش پنج است ، و پنج بودن پنج ، با مرتبه و درجه‏اش ،
یعنی با اینكه میان عدد چهار و عدد شش باشد یكی است نه دو تا ، فرض‏
وقوع عدد پنج در میان عدد شش و عدد هشت مساوی است با اینكه پنج ، پنج‏ نباشد ، و خود هفت باشد ، یعنی پنج مفروض و خیالی ما پنج نیست ، بلكه‏ همان هفت است كه در جای خود قرار دارد و ما به غلط و توهم ، نام آن را پنج گذاشته ایم . به عبارت دیگر : فرض اینكه عدد پنج در جای عدد هفت‏ قرار گیرد صرفا یك تخیل پوچ و بی معنی و غیر معقولی است كه خیال و واهمه ما انجام می‏دهد .
اكنون ببینیم نظام علل و معلولات ، و اسباب و مسببات ، و مقدمات و
نتائج ، چگونه است ؟ آیا اینها یك بار آفریده می‏شوند و بار دیگر جا و
مرتبه برای آنها قرار داده می‏شود ؟ و یا اینكه وجودشان مساوی است با

مرتبه‏ای كه در آن مرتبه قرار گرفته‏اند ؟ مثلا سعدی در مرتبه و درجه خاصی‏ از شرایط مكانی و زمانی قرار گرفته است كه در نتیجه از لحاظ زمانی بر ما تقدم دارد . آیا سعدی آفریده شده و سپس در آن شرایط خاص قرار گرفته‏ است ؟ و یا وجود سعدی مساوی است با آن درجه خاصی از وجود با همه آن‏ شرایط ، زمان و مكان و مرتبه و مقام و نسبتهایی كه سعدی با اشیاء دیگر پیدا كرده است جزء فرمول وجود سعدی است ، وجود سعدی یعنی مجموع آنها ،
بحث نظام وجود ، بحث دلكشی است . برخی پنداشته‏اند كه اگر نظام هستی‏ و قرار گرفتن هر معلولی را در جای خود یك امر ضروری و قطعی بدانند نوعی‏ محدودیت برای قدرت و اراده مطلقه باری تعالی قائل شده‏اند ، غافل از اینكه سخن در این نیست كه چیزی غیر از خود موجودات جهان در جهان هست‏ كه باید باشد و تخلف پذیر نیست و آن چیز همان نظام و ترتیب موجودات‏ است

، سخن در این است كه ترتیب و نظام موجودات عین وجود آنهاست كه‏ از ناحیه ذات حق افاضه می‏شود ، اراده حق است كه به آنها نظام داده است‏ .
ولی نه به این معنی كه با یك اراده آنها را آفریده و با اراده‏ای دیگر به آنها نظام داده است تا فرض شود اگر اراده‏ به نظام برداشته شود ، اراده به اصل آفرینش آنها باقی بماند . چون وجود موجودات و مرتبه وجود آنها یكی است ، اراده وجود آنها عین اراده نظام ، و اراده نظام عین اراده وجود آنها است .
از اینرو اراده باری تعالی به وجود هر شی‏ء ، تنها از راه اراده وجود
سبب آن چیز صورت می‏گیرد ، و اراده وجود آن سبب ، از راه اراده وجود
سبب صورت می‏گیرد ، و جز این ، محال است . موجودات در نظام طولی منتهی‏ می‏شوند به سببی كه مستقیما اراده حق به او تعلق گرفته است ، اراده حق‏ وجود او را ، عین اراده وجود همه اشیاء و همه نظامات است . « و ما امرنا الا واحدش »( 1 ) .

علیهذا درباره باری تعالی نیز در عین لا یتناهی بودن قدرت و اراده ، و
در عین اینكه او مقهور نظامی كه خود آفریده نیست ، هم حكمت صدق می‏كند و هم مصلحت .
معنی حكمت باری تعالی این است كه اشیاء را به غایات و كمالات وجودی شأن می‏رساند . ولی معنی حكمت در فعل بشر این است كه كاری‏
را برای رسیدن خودش به غایت و كمالی انجام می‏دهد .
چون وجود مسبب و انتساب و ارتباطش با سبب خودش یكی است و دو چیز نیست تا فرض تفكیك در آن بشود ، پس اراده باری تعالی او را ، عبارت‏
است از اراده ارتباط او با سبب خاص خودش ، و اراده آن سبب نیز مساوی‏
است با اراده ارتباط آن با سبب خاص خودش ، تا می‏رسد به سببی كه اراده‏ آن سبب ، مساوی است با ارتباط با ذات حق ، و اراده حق او را ، مساوی‏ است با اراده همه اشیاء و همه روابط و همه نظامات .

شرور

آنچه تا كنون بحث كردیم درباره تبعیضها و تفاوتها بود . همچنانكه قبلا
گفتیم ایرادات و اشكالهای مربوط به ” عدل الهی ” در چند قسمت است :
تبعیضها ، فناها و نیستیها ، نقصها و كمبودها ، آفتها .
پاسخی كه حكما به مسأله شرور داده‏اند شامل سه قسمت است :
الف . ماهیت شرور چیست ؟ آیا بدیها و شرور ، اموری وجودی و واقعی‏
هستند یا اموری عدمی و نسبی ؟
ب . خواه و شرور ، وجودی باشند و خواه عدمی ، آیا خیرات و شرور ،
تفكیك پذیرند و یا تفكیك ناپذیر ؟ و بر فرض دوم كه تفكیك ناپذیرند
آیا مجموع جهان با همه نیكیها و بدیها خیر است یا شر ؟ یعنی آیا خیرات‏
بر شرور فزونی دارند و یا شرور جهان بر خیرات آن فزونی دارند ؟ و یا
هیچكدام بر دیگری فزونی ندارد بلكه متساویند ؟

ج . خواه شرور ، وجودی باشند و خواه عدمی ، و نیز خواه از خیرات ،
تفكیك پذیر باشند و خواه تفكیك ناپذیر ، آیا آنچه شر است واقعا شر
است و جنبه خیریت در آن نیست ، یعنی لااقل پایه و مقدمه یك یا چند خیر نیست ؟ یا اینكه در درون‏ هر شری خیر و بلكه خیراتی مستتر است ، هر شری مولد یك یا چند خیر است‏ ؟
در قسمت اول ، پاسخ ” ثنویه ” كه برای هستی ، دو نوع مبدأ قائل‏
شده‏اند داده می‏شود ، و با افزودن قسمت دوم ، ایراد ماتریالیستها كه شرور را اشكالی بر حكمت الهی دانسته‏اند ، و هم ایراد كسانی كه با اشكال شرور ، عدل الهی را مورد خرده گیری قرار داده‏اند جواب داده می‏شود .

قسمت سوم‏ بحث ، نظام زیبا و بدیع جهان هستی را جلوه گر می‏سازد و می‏توان آن را پاسخی مستقل ، ولی اقناعی ، یا مكملی مفید برای پاسخ اول دانست .

سبك و روش ما
ما با استفاده از همان مطالبی كه حكمای اسلام در این بحث آورده‏اند ، با
سبك و طرحی نو به پاسخگویی شبهه شرور پرداخته ایم . مسأله
” شرور ” را از نظر ” عدل الهی ” مورد مطالعه قرار می دهیم .
مسأله دوگانگی هستی

اساس شبهه ” ثنویه ” و طرفداران آنهااین است كه چون هستیها در ذات خود دو گونه‏اند : هستیهای خوب و هستیهای بد ، ناچار باید از دو گونه مبدأ صدور یافته باشند تا هر یك از بدیها و خوبیها به آفریننده‏ای جداگانه تعلق داشته باشد . در واقع ثنویه‏ خواسته‏اند خدا را از بدی تبرئه كنند ، او را به شریك داشتن متهم كرده‏اند . در نظر ثنویه ، كه جهان را به دو قسمت نیك‏ و بد تقسیم كرده‏اند و وجود بدیها را زائد بلكه زیانبار می‏دانند و قهرا

آنها را نه از خدا بلكه از قدرتی در مقابل خدا می‏دانند ، خداوند همچون‏
آدم با حسن نیت ولی زبون و ناتوانی است كه از وضع موجود رنج می‏برد و به‏ آن رضایت نمی‏دهد ولی در برابر رقیب شریر و بدخواهی قرار دارد كه بر
خلاف میل او فسادها و تباهیها ایجاد می‏كند .
” ثنویه ” نتواسته اند اعتقاد به قدرت نامتناهی و اراده مسلط خدا و
قضا و قدر بی رقیب او را توأم با اعتقاد به حكیم بودن و عادل بودن و خیر
بودن خدا حفظ كنند .
ولی اسلام در عین اینكه خدا را مبدأ هر وجود و دارای‏ رحمت پایان ناپذیر و حكمت بالغه می‏داند ، به اراده توانا و قدرت‏ مقاومت ناپذیر او نیز خدشه وارد نمی‏كند ، همه چیز را مستند به او می‏كند حتی شیطان و اغوای او را از نظر اسلام ، مسأله شرور به شكل دیگری حل می‏گردد و آن این است كه‏ می‏گوید با اینكه در یك حساب ، امور جهان به دو دسته نیكیها و بدیها

تقسیم می‏گردد ولی در یك حساب دیگر ، هیچگونه بدی در نظام آفرینش وجود ندارد ، آنچه هست خیر است و نظام موجود نظام احسن است ، و زیباتر از آنچه هست امكان ندارد .
اینگونه پاسخگوئی به مسأله ” شرور ” از لحاظ عقلی ، متكی به فلسفه‏
خاصی است كه در آن ، مسائل وجود و عدم بطور عمیقی مورد دقت قرار می‏گیرد.
پاسخی كه این فلسفه به ” ثنویه ” می‏دهد این است كه ” شرور “

موجودهای واقعی و اصیلی نیستند تا به آفریننده و مبدأی نیازمند باشند .
این مطلب را به دو بیان می‏توان تقریر كرد : عدمی بودن شر ، نسبی بودن شر . با توضیح این دو مطلب ، شبهه دوگانگی هستی بكلی رفع می‏شود
شر ، عدمی است
یك تحلیل ساده نشان می‏دهد كه ماهیت ” شرور ” ، عدم است ، یعنی‏
بدیها همه از نوع نیستی و عدمند . این مطلب ، سابقه زیادی دارد . ریشه‏
این فكر از یونان قدیم است . در كتب فلسفه ، این فكر را به یونانیان‏
قدیم و خصوصا افلاطون نسبت می‏دهند ، ولی متأخران آن را بیشتر و بهتر
تجزیه و تحلیل كرده‏اند .
مقصود كسانی كه می‏گویند ” شر عدمی است ” این نیست كه آنچه به نام‏ ” شر ” شناخته می‏شود وجود ندارد ، تا گفته شود این خلاف ضرورت است ، بالحس و العیان می‏بینیم كه كوری و كری و بیماری و ظلم و ستم و جهل و ناتوانی و مرگ و زلزله و غیره وجود دارد ، نه می‏توان منكر وجود اینها شد و نه منكر شر بودنشان ، و هم این نیست كه چون شر ، عدمی است پس شر وجود ندارد ، و چون شری وجود ندارد پس انسان وظیفه‏ای ندارد زیرا وظیفه‏ انسان مبارزه با بدیها و بدها و تحصیل خوبیها و تأیید خوبها است ، و چون‏ هر وضعی خوب است و بد نیست ، پس باید به وضع موجود همیشه رضا داد و بلكه آن را بهترین وضع ممكن دانست .

در قضاوت عجله نكنید ، نه می‏خواهیم منكر وجود كوری و كری و ستم و فقر و بیماری و غیره بشویم و نه می‏خواهیم منكر شریت آنها بشویم و نه‏
می‏خواهیم سلب مسؤولیت از انسانها بكنیم و نقش انسان را در تغییر جهان‏ و تكمیل اجتماع نادیده بگیریم . تكاملی بودن جهان – و بالخصوص انسان – و رسالت انسان در سامان دادن آنچه بر عهده‏اش گذاشته شده‏است جزئی از نظام‏ زیبای جهان است . پس سخن در اینها نیست ، سخن در این است كه همه‏ اینها از نوع ” عدمیات ” و ” فقدانات ” می‏باشند و وجود اینها از نوع وجود ” كمبودها ” و ” خلاها ” است و از این جهت شر هستند كه خود نابودی و نیستی و یا كمبودی و خلا هستند ، و یا منشأ نابودی و نیستی و كمبودی و خلاند ، نقش انسان در نظام تكاملی ضروری جهان ، جبران كمبودها و پر كردن خلاها و ریشه كن كردنریشه‏های این خلاها و كمبودهاست .

این تحلیل اگر مورد قبول واقع شود ، قدم اول و مرحله اول است ، اثرش‏
این است كه این فكر را از مغز ما خارج می‏كند كه شرور را كی آفریده است‏؟ چرا بعضی وجودات خیرند و بعضی شر ؟ روشن می‏كند كه آنچه شر است از نوع‏ هستی نیست بلكه از نوع خلا و نیستی است ، و زمینه فكر ثنویت را كه مدعی‏ است هستی ، دو شاخه‏ای و بلكه دو ریشه‏ای است از میان می‏برد .

اما از نظر عدل الهی و حكمت بالغه ، هنوز مراحل دیگری داریم كه بعد از
طی این مرحله باید آنها را طی كنیم .
خوبیها و بدیها در جهان ، دو دسته متمایز و جدا از یكدیگر نیستند آنطوری كه مثلا جمادات از نباتات ، و نباتات از حیوانات جدا هستند و صفهای خاصی را بوجود می‏آورند . این خطا است كه گمان كنیم بدیها یك رده‏
معینی از اشیاء هستند كه ماهیت آنها را بدی تشكیل داده و هیچگونه خوبی در آنها نیست ، و خوبیها نیز به‏ نوبه خود ، دسته‏ای دیگرند جدا و متمایز از بدیها . خوبی و بدی آمیخته‏ بهمند ، تفكیك ناپذیر و جدا ناشدنی هستند . در طبیعت ، آنجا كه بدی‏ هست خوبی هم هست ، و آنجا كه خوبی هست همانجا بدی نیز وجود دارد .

در طبیعت ، خوب و بد چنان با هم سرشته و آمیخته‏اند كه گویی با یكدیگر
تركیب شده‏اند اما نه تركیبی شیمیایی ، بلكه تركیبی عمیق تر و لطیف تر
تركیبی از نوع تركیب وجود و عدم .
وجود و عدم در خارج دو گروه جداگانه را تشكیل نمی‏دهند . عدم ، هیچ و
پوچ است و نمی‏تواند در مقابل هستی ، جای خاصی برای خود داشته باشد ، ولی‏ در جهان طبیعت كه جهان قوه و فعل ، و حركت و تكامل ، و تضاد و تزاحم‏ است همانجا كه وجودها هستند عدمها نیز صدق می‏كنند . وقتی از ” نابینایی‏ سخن می‏گوییم نباید چنین انگاریم كه ” نابینایی ” شی‏ء خاص و واقعیت‏ ملموسی است كه در چشم نابینا وجود دارد . نه ، ” نابینایی ” همان‏ فقدان و نداشتن ” بینایی ” است و خود ، واقعیت مخصوصی ندارد .

خوبی و بدی نیز همچون هستی و نیستی است ، بلكه اساسا خوبی عین هستی ، و بدی عین نیستی است . هر جا كه سخن از بدی می‏رود حتما پای یك نیستی و فقدان در كار است . ” بدی ” یا خودش از نونیستی است و یا هستیی‏ است كه مستلزم نوعی نیستی است ، یعنی موجودی است كه خودش از آن جهت‏ كه خودش است خوب است و از آن جهت بد است كه مستلزم یك نیستی است‏ و تنها از آن جهت كه مستلزم نیستی است بد است نه از جهت دیگر .

ما نادانی ، فقر و مرگ را بد می‏دانیم . اینها ذاتا نیستی و عدمند .
گزندگان ، درندگان ، میكروبها و آفتها را بد می‏دانیم . اینها ذاتا نیستی‏
نیستند ، بلكه هستیهایی هستند كه مستلزم نیستی و عدمند .
” نادانی ” فقدان و نبودن علم است . علم ، یك واقعیت و كمال حقیقی‏
است ، ولی جهل و نادانی ، واقعیت نیست . وقتی می‏گوییم : ” نادان ،
فاقد علم است ” چنین معنی نمی‏دهد كه وی صفت خاصی به نام ” فقدان علم‏ دارد و دانشمندان آن صفت را ندارند . دانشمندان قبل از اینكه دانش‏
بیاموزند ، جاهلند ، زمانی كه تحصیل علم می‏كنند چیزی از دست نمی‏دهند ، بلكه منحصرا چیزی بدست می‏آورند . اگر نادانی ، یك واقعیت حقیقی بود ، حصیل علم چون همراه با از دست دادن نادانی است صرفا تبدیل یك صفت به‏ صفت دیگر می‏بود ، درست مانند آنكه جسمی ، شكل و كیفیتی را از دست‏ می‏دهد و شكل و كیفیت دیگری پیدا می‏كند .

” فقر ” نیز بی چیزی و ناداری است نه دارایی و موجودی . آنكه فقیر
است چیزی را به نام ثروت فاقد است نه آنكه او هم به نوبه خود چیزی دارد و آن فقر است و فقیر هم مانند غنی از یك نوع دارایی بهره‏مند است ، چیزی كه هست‏ غنی دارای ثروت است و فقیر دارای فقر .
” مرگ ” هم از دست دادن است نه بدست آوردن . لذا جسمی كه صفت‏
حیات را از دست می‏دهد و به جمادی تبدیل می‏شود تنزل یافته است نه ترقی‏ اما گزندگان ، درندگان ، میكروبها ، سیلها ، زلزله‏ها و آفتها از آن‏

جهت بد هستند كه موجب مرگ یا از دست دادن عضوی یا نیرویی می‏شوند یا مانع و سد رسیدن استعدادها به كمال می‏گردند . اگر گزندگان ، موجب مرگ و بیماری نمی‏شدند بد نبودند ، اگر آفتهای نباتی موجب نابودی درختان یا میوه آنها نمی‏شدند بد نبودند ، اگر سیلها و زلزله‏ها تلفات جانی و مالی‏ ببار نمی‏آوردند بد نبودند . بدی در همان تلفات و از دست رفتن‏ها است . اگر درنده را بد می‏نامیم نه به آن جهت است كه ماهیت خاص آن ، ماهیت‏ بدی است بلكه از آن جهت است كه موجب مرگ و سلب حیات از دیگری است‏.
در حقیقت ، آنچه ذاتا بد است همان فقدان حیات است . اگر درنده وجود
داشته باشد و درندگی نكند ، یعنی موجب فقدان حیات كسی نشود ، بد نیست‏ و اگر وجود داشته باشد و فقدان حیات تحقق یابد بد است .
از نظر رابطه علت و معلولی ، غالبا همان فقدانات واقعی ، یعنی فقر و

جهل ، سبب اموری مانند میكروب و سیل و زلزله و جنگ و غیره می‏شوند كه‏ از نوع بدیهای قسم دوم می‏باشند ، یعنی موجوداتی هستند كه از آن جهت بدند كه منشأ فقدانات و نیستیها می‏شوند .
ما در مبارزه با این نوع از بدیها باید اول با بدیهای نوع اول مبارزه‏ كنیم و خلاهایی از قبیل جهل و عجز و فقر را پر كنیم تا بدیهای نوع دوم راه‏
پیدا نكند

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

دانلود ارائه یک روش به منظور انتخاب ویژگی با استفاده از الگوریتمMOPSO و شبکه عصبی مصنوعی در فایل ورد (word)

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 دانلود ارائه یک روش به منظور انتخاب ویژگی با استفاده از الگوریتمMOPSO و شبکه عصبی مصنوعی در فایل ورد (word) دارای 4 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد دانلود ارائه یک روش به منظور انتخاب ویژگی با استفاده از الگوریتمMOPSO و شبکه عصبی مصنوعی در فایل ورد (word)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي دانلود ارائه یک روش به منظور انتخاب ویژگی با استفاده از الگوریتمMOPSO و شبکه عصبی مصنوعی در فایل ورد (word)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن دانلود ارائه یک روش به منظور انتخاب ویژگی با استفاده از الگوریتمMOPSO و شبکه عصبی مصنوعی در فایل ورد (word) :

سال انتشار : 1394

نام کنفرانس یا همایش : اولين کنفرانس بين المللي علوم پايه و تحقيقات بنيادي

تعداد صفحات : 4

چکیده مقاله:

انتخاب ویژگی، یکی از مسائل پیچیده بهشمار می رود زیرا انتخاب زیرمجموعه ویژگیها نیاز به بررسی زیادی دارد. روشهای متعددی براساس تولید زیرمجموعه ویژگیها ارائه شدهاند. اما این روشها به زمان زیادی جهت همگرا شدن نیاز دارند. اخیرا روش هایی که براساس الگوریتمهای بهینهسازی ارائه شدهاند که دارای سرعت و دقت مناسبی در انتخاب ویژگی هستند. در این مقاله از الگوریتم بهینهسازی ازدحام ذرات چند هدفه (MOPSO (جهت تولید زیر -مجموعههای بهینه از ویژگیها استفاده شده است. دو تابع هدف که در این الگوریتم بکار گرفته شده است، کمینه سازی خطای شبکه عصبی و کمینهسازی تعداد ویژگیها میباشد. الگوریتم پیشنهادی بر روی سه مجموعه داده از مجموعه دادههای استاندارد مخزن UCIپیادهسازی گردید. براساس نتایج بدست آمده، الگوریتم MOPSOاز نظر دقت دستهبندی دارای دقت مناسبی نسبت به روش های بهینهسازی تک هدفه میباشد.

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

دانلود طراحی چارچوب مدیریت دانش هم افزا دربیمارستانها و مراکز درمانی در فایل ورد (word)

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 دانلود طراحی چارچوب مدیریت دانش هم افزا دربیمارستانها و مراکز درمانی در فایل ورد (word) دارای 17 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد دانلود طراحی چارچوب مدیریت دانش هم افزا دربیمارستانها و مراکز درمانی در فایل ورد (word)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي دانلود طراحی چارچوب مدیریت دانش هم افزا دربیمارستانها و مراکز درمانی در فایل ورد (word)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن دانلود طراحی چارچوب مدیریت دانش هم افزا دربیمارستانها و مراکز درمانی در فایل ورد (word) :

سال انتشار : 1392

نام کنفرانس یا همایش : ششمين کنفرانس مديريت دانش

تعداد صفحات : 17

چکیده مقاله:

بهبود کیفیت و کاهش هزینهها در بخش سلامت و درمان همواره از اولویتهای اساسی ارزشجویان یا ذینفعان گوناگون این بخش بسیار مهم، از جوامع و دولت هاست. مدیریت سرمایههای دانشی در این بخش تأثیر فراوانی در ابعاد بهبود کیفیت و کاهش هزینهها داشته است و در تصمیم گیری های پزشکی و فرایندهای بالینی نقش آفرین بوده است. هدف از این تحقیق، درک درستی از جایگاه واقعی فرایندهای مدیریت دانش در مراکز درمانی و بیمارستان ها می باشد تا با ارائه ی راهکارهایی فناوری محور براساسی مدیریت دانش، قادر بود چنین سرمایههای با ارزش پزشکی را مدیریت نمود. تحقیق فوق از نظر فرایند اجرایی، کیفی و از دیدگاه نتایج در دستهی پژوهش های کاربردی محسوب می شود و همچنین برای شرح و کشف پدیدههای متناسب با مدیریت دانش در بیمارستانها از مطالعات میدانی استفاده شده است. در ارائه ی یافتهها، توانستیم به بیان روش ها و رویکردهای مختلفی از فرایندهای چهارگانهای مدیریت دانش در بیمارستانها دست یابیم. در مرحلهای اکتساب دانش به بیان فعالیتهای کنترل شده و کنترل نشده برای استخراج دانش پرداخته شده است، فرایند ذخیرهی دانش، کدگذاری دانش و مزایای استفاده ی مجدد از مخازن دانش در بیمارستان ها را توضیح داده است. همچنین در بخش انتشار و توزیع دانش، رویکرد دسترسی شخصی سازی شده و حفظ امنیت بیان گردیده است و در مرحلهای بکارگیری و بهره برداری، به چگونگی استفاده از دانش صریح اثبات شده برای تصمیمات و برنامهریزی ها اشاره شده است. نتایج نشان می دهد؛ ابزارها و شاخصی های مدیریت دانش، به بیمارستانها در اکتساب، ذخیره سازی، بازیابی و فراگیری داراییهای مرتبط با دانش، به هر دو شکل محسوس و غیرمحسوس، کمک می نماید. پیشنهاد می شود برای بکارگیری مطلوب از دانش ضمنی و صریح در محیط بیمارستانی از فرایندهای مدیریت دانش استفاده نمود، مدیریت دانشی قادر به ایجاد انسجام در ساختار منابع دانشی بیمارستانها خواهد بود، به طوری که با ترک افراد خبره و متخصص در این حوزه، دانش آنها هرگز ترک نخواهد شد و پابرجا میماند

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

دانلود محیط های جغرافیایی و روشهای تکثیر ، کاشت و برداشت زرشک در فایل ورد (word)

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 دانلود محیط های جغرافیایی و روشهای تکثیر ، کاشت و برداشت زرشک در فایل ورد (word) دارای 12 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد دانلود محیط های جغرافیایی و روشهای تکثیر ، کاشت و برداشت زرشک در فایل ورد (word)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي دانلود محیط های جغرافیایی و روشهای تکثیر ، کاشت و برداشت زرشک در فایل ورد (word)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن دانلود محیط های جغرافیایی و روشهای تکثیر ، کاشت و برداشت زرشک در فایل ورد (word) :

سال انتشار : 1393

نام کنفرانس یا همایش : اولين کنفرانس ملي کشاورزي و توسعه

تعداد صفحات : 12

چکیده مقاله:

انواع زرشک دانه دار به عنوان درختچه ای میوه دهنده و خودرو در اکثر مناطق کوهستانی کشورمان به چشم می خورد و از آنجایی که از اجزا طبیعی اکوسیستم مناطق کوهستانی است حتی در شرایط سخت و نامساعد اقلیمی نیز میوه فراوانی تولید می کنند. زرشک ، گیاهی بومی ایران است و نوع بی دانه آن برای نواحی جنوب خراسان بخصوص قاین و بیرجند ، شهرتی ایجاد کرده است . میوه زرشک از نظر ترکیبات رنگی طبیعی غنی است ، چنان که از صد گرم میوه خشک یکی از گونه های آن 16 گرم پودر خوراکی تهیه می شود که می تواند در فراورده های دارویی و غذایی جایگزین رنگهای زیان آور مصنوعی گردد . رنگهای طبیعی خوراکی در صنایع غذایی (نوشابه سازی ، شیرینی سازی ) و دارویی کاربرد دارند .

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

دانلود Potentiometric determination of monohydrogen arsenate by zeoliteدرmodified carbonدرpaste electrode در فایل ورد (word)

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 دانلود Potentiometric determination of monohydrogen arsenate by
zeoliteدرmodified carbonدرpaste electrode در فایل ورد (word) دارای 9 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد دانلود Potentiometric determination of monohydrogen arsenate by
zeoliteدرmodified carbonدرpaste electrode در فایل ورد (word)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي دانلود Potentiometric determination of monohydrogen arsenate by
zeoliteدرmodified carbonدرpaste electrode در فایل ورد (word)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن دانلود Potentiometric determination of monohydrogen arsenate by
zeoliteدرmodified carbonدرpaste electrode در فایل ورد (word) :

سال انتشار : 1387

نام کنفرانس یا همایش : همايش بين المللي ژئوليت ايران

تعداد صفحات : 9

چکیده مقاله:

A new carbon-paste electrode, based on natural zeolite (c1inoptiolite) modified by the Fe2+ ion as carrier,
was developed. The electrode exhibits a linear response to monohydrogen arsenate over a wide concentration
range (5.0 x 10-8-1.0 x 10-3M) with a Nernstian slope of -28.3±1.0mV per decade (r2=0.9998). The limit of
detection was 3.0x 10-8 M. It has a fast response time 5-10 s and can be used for more than 2 months.
Selectivity coefficients determined by the fixed interference method indicate that a good discriminating
ability towards mono hydrogen arsenate ion in comparison with other anions. The monohydrogen arsenateselective
electrode could be used in the pH range of 7.0-11.0. This chemically modified carbon-paste
electrode was successfully used for the determination of arsenic in water and wastewater samples.

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

دانلود ارائه ی رهیافتی مبتنی بر الگورتیم بهینه سازی ازدحام ذرات بهبود یافته برای دستیابی به چیدمان بهینه در مسئله ی چیدمان بسته ها در دو بعد در فایل ورد (word)

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید

 دانلود ارائه ی رهیافتی مبتنی بر الگورتیم بهینه سازی ازدحام ذرات بهبود یافته برای دستیابی به چیدمان بهینه در مسئله ی چیدمان بسته ها در دو بعد در فایل ورد (word) دارای 18 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد دانلود ارائه ی رهیافتی مبتنی بر الگورتیم بهینه سازی ازدحام ذرات بهبود یافته برای دستیابی به چیدمان بهینه در مسئله ی چیدمان بسته ها در دو بعد در فایل ورد (word)  کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه  و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي دانلود ارائه ی رهیافتی مبتنی بر الگورتیم بهینه سازی ازدحام ذرات بهبود یافته برای دستیابی به چیدمان بهینه در مسئله ی چیدمان بسته ها در دو بعد در فایل ورد (word)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن دانلود ارائه ی رهیافتی مبتنی بر الگورتیم بهینه سازی ازدحام ذرات بهبود یافته برای دستیابی به چیدمان بهینه در مسئله ی چیدمان بسته ها در دو بعد در فایل ورد (word) :

سال انتشار : 1394

نام کنفرانس یا همایش : کنفرانس بين المللي پژوهش هاي کاربردي در فناوري اطلاعات، کامپيوتر و مخابرات

تعداد صفحات : 18

چکیده مقاله:

در این مقاله تکنیکی نوین مبتنی بر الگوریتم بهینه سازی ازدحام ذرات بهبود یافته به منظور حل مسلئله ی چیدمان بسته ها در دو بعد ارائه شده است. مسئله ی چیدمان بسته ها در دو بعد یکی از مسائل کلاسیک بهینه سازی چندگانه و گونه ای خاص از مسئله ی کوله پشتی1-0 محسوب می گردد. این مسئله به سبب داشتن ماهیت بهینه سازی گسسته و غیرخطی خود می تواند در زمینه های گوناگونی نظیر صنایع، ریاضیات کاربردی، بارگذاری، حمل و نقل، تست سیستم های تجاری، برنامه ریزی برای تخصیص کار به ماشین ها با چیدمان موازی، برنامه ریزی تولید، افزایش کارایی در مدارات مجتمع و غیره مورد توجه قرار گیرد. یکی از مشکلات مربوط به یافتن پاسخ بهینه برای مسئله چیدمان، افزایش زمان رسیدن به پاسخ بهینه با افزایش ابعاد مسئله است. هدف در این مقالهارائه ی تکنیکی نوین به منظور حل مسئله ی چیدمان بسته ها در دو بعد است که قادر به کاهش قابل ملاحظه ای در زمان رسیدن به پاسخ است. در سال های اخیر تکنیک های گوناگونی برای دستیابی به چیدمان بهینه ارائه شده است نظیر الگورتیم بهینه سازی ازدحام ذرات. در این مقاله تکنیکی نوین و مبتنی بر الگورتیم بهینه سازی ازدحام ذرات برای دستیابی به چیدمان بهینه مختص مسئله ی چیدمان بسته ها در دو بعد ارائه شده است. عملگر جهش و جستجو محلی به نام پرش حدسی برای توسعه دقت و اجرای الگورتیم بهینه سازی ازدحام ذرات بهبود یافته استفاده شده اند. به گونه ای که هدف این مقاله بیشینه نمودن تعداد بسته ها در کانتینرها است. در روش کاربردی برای ارزیابی نتایج، بسته ها با سایزهای مختلف مورد استفاده قرار گرفتند و در نهایت، کاراییتکنیک پیشنهادی در حل مسئله چیدمان بسته ها در دو بعد در مطالعات عددی مختلف با نرم افزار متلب بررسی شده است. مقایسه یافته ها و نتایج حاصل از پیاده سازی تکنیک پیشنهادی با نتایج حاصل از تکنیک های پیشین مانند الگلوریتم ژنتیک و الگلورتیم بهینه سازی اجتماع ذرات، هم کارایی تکنیک پیشنهادی را در کاهش زمان رسیدن به حالت بهینه و بهبود پاسخ بهینه نشان می دهند.

برای دریافت پروژه اینجا کلیک کنید